OVERDENKING
Gemeente van Christus, beste mensen,
De naam van de stad Fillipi is afkomstig van de vader van Alexander de Grote, Filippus, die in 358 v.C. zijn naam verbond aan deze vruchtbare en strategisch gelegen stad. Filippi was een levendige handelsstad en lag aan de belangrijke weg van Rome naar Byzantium (nu Istanbul). In 31 v. C. werd de stad verheven tot een Romeinse colonia waar de inwoners volgens het Romeinse recht werden bestuurd. De zendeling Paulus stichtte juist hier een christelijke gemeente. Dat zou leiden tot een ontmoeting tussen Rome en het christendom. Geen vreedzame ontmoeting. In Handelingen lezen we dat dit uitliep op de gevangenneming van Paulus. Als Romeinse burger werd hij naar Rome vervoerd om daar berecht te worden.
De brief die wij vanmiddag lezen, schreef hij waarschijnlijk vanuit de gevangenis.
Het is opvallend met hoeveel liefde en genegenheid Paulus schrijft over Filippi en met hoeveel blijdschap hij aan deze gemeente denkt. Juist in het licht van zijn vervolging. Deze brief wordt ook wel de brief van blijmoedigheid genoemd.
Waar gaat het Paulus om als hij vanuit hachelijke omstandigheden getuigt van diepe blijdschap en liefde voor deze specifieke geloofsgemeenschap?
Laten we begin bij de aanhef van de brief:
Paulus vult de toen gebruikelijke Romeinse en Griekse manier van groeten christelijk in. Het Griekse woord ‘chairein’ betekent zoveel als ‘gegroet!’. De groet groeit uit tot een zegenwens uitgesproken door “dienaar/ of anders vertaald slaaf van Christus”. Opvallend, een slaaf die zegent. Zeker in die tijd. Paulus bidt Gods zegen af over de christenen in Filippi: "Genade en vrede zij u". Met dat woord genade (charis) geeft hij de gewone groet een diepere dimensie. Genade betekent letterlijk: blijdschap. Blijdschap om Gods welwillendheid en een herstelde relatie met de Eeuwige die ons geschonken wordt, gratis en ten volle.
En dat geeft vrede. Vrede, shalom, dat is harmonie, goede verhoudingen. En dan gaat het ten diepste om het liefdesgebod tot God en tot je naaste! Dat is de kern van de band tussen Paulus en de gemeente van Filippi.
Na deze warme introductie wil Paulus hen via deze brief bedanken voor hun bezorgdheid en liefde jegens hem en hij wil ze bemoedigen door te getuigen van wat hem staande houdt.
En wat is dat dan?
Om vertrouwen te hebben! Vertrouwen dat God de goede werken in deze gemeenschap zal laten groeien tot aan de voltooiing met de komst van Gods koninkrijk.
En naast vertrouwen, wat nog meer?
Om bewogenheid te tonen zoals Jezus heeft laten zien. Dus dat wil zeggen als hele mens, met “hart-ziel-en-verstand” lief te hebben en betrokken te zijn met Gods lof als doel.
Paulus wil zijn gemeente tonen dat de pijn en moeite in zijn leven tot voordeel van de geloofsgemeenschap zijn. Tenminste, als vertrouwen op God en bewogenheid met mensen de kern vormen van de liefde in ons leven. Want zo maken wij deel uit van de blijmoedige liefde tussen God en mensen, tussen mens en medemens, tussen alle delen van het lichaam van Christus.
Ook vandaag kunnen we de kunst van blijmoedig liefhebben beoefenen.
Laat ik een voorbeeld noemen uit mijn eigen land.
In ZA moet de Alg. Synode van een van de grootste protestantse kerken dit jaar een formele uitspraak doen over homo’s en lesbiennes; of ze mogen trouwen, en nog wezenlijker: of ze eigenlijk wel deel uitmaken van het lichaam van Christus….. het is een spannende tijd. Het leidt tot conflicten in plaatselijke gemeenten en er is een pijnlijke kloof tussen voor- en tegenstanders. De lokale organisatie Inclusive and Affirming Ministries, oftewel IAM, waar ik als vrijwilliger aan verbonden ben, gaat al meer dan 10 jaar de dialoog aan met tegenstanders. En probeert het gesprek over seksualiteit en spiritualiteit, nog steeds een groot taboe, op gang te brengen in gemeenten. Soms lukt dat, soms helemaal niet.
De staf van IAM ervaart hoe zwaar het is om de dialoog met blijmoedige liefde te blijven voeren. Tegen de stroom in. Niet alleen van de tegenstanders. Ook van degenen die zich in wanhoop en bitterheid hebben afgekeerd van Kerk en Geloofsgemeenschap, omdat ze die alleen maar kennen als een veroordelende en verstotende groep.
Onder zulke omstandigheden is het uitdagend om de kunst van blijmoedige liefde uit te leven.
En die uitdaging is er natuurlijk ook in andere landen. En ook voor ons hier.
Ook al is NL veel meer open voor diversiteit, toch kom ik ook hier mensen tegen die worstelen met homoseksualiteit en geloof of die ervaren dat anderen hen niet als deel van het Lichaam van Christus willen zien.
In het licht van al deze uitdagingen kunnen we leren bij Paulus die allereerst BIDT voor zijn geliefde gemeente van Filippi!!!!!! “ora et labora” BID en WERK begint in een concreet situatie.
Paulus bidt om een kwaliteit van liefde in Filippi, die tot uiting zal komen in toenemend inzicht en fijnzinnigheid. En dat doe je niet alleen met een honger naar kennis en inzicht, maar je doet dat “van harte”, vanuit bewogenheid om de ander in liefde op te zoeken.
Het mooie is: we hoeven dat niet alleen te doen. Altijd weer met de hulp van de Geest van God onderscheiden we wat van belang is in het hier en nu, wat Gods wil is. En de wil van God is verbonden met vruchten van gerechtigheid.
En dat wil Paulus ons laten zien: recht doen is allereerst een vrucht van de liefde.
Werkelijk recht doen aan God en mensen, aan uitdagende situaties, dat kan alleen vanuit blijmoedige liefde die een ander ook echt durft te ontmoeten. En dat is een levensweg van steeds weer vanuit gebed in blijmoedigheid het goede voor een ander te willen.
De kunst om blijmoedig lief te hebben: dat is nogal wat!
Voor diegenen die zich net als ik overvraagd voelen om telkens weer te moeten kiezen voor de blijmoedige liefde, wil ik naast de inspirerende persoon van Paulus nog iemand anders hier noemen uit een recenter verleden: de theoloog Bonhoeffer die tijdens de tweede wereldoorlog in nazi-Duitsland gevangen zat en daar is vermoord. Hij maakte in 1943 vanuit de gevangenis dit bemoedigende gebed, vervuld van vertrouwen en bewogenheid:
God, tot U roep ik ' s morgens vroeg.
Help mij bidden.
Help mij me in mijn gedachten te concentreren op U;
ik kan het niet alleen.
In mij is het duister, maar bij U is het licht.
Ik ben eenzaam, maar U verlaat mij niet;
Ik ben zwakmoedig, maar bij U is hulp;
Ik ben onrustig, maar U schenkt vrede;
Ik ben verbitterd, maar U bent geduldig;
Ik versta Uw wegen niet, maar U wijst mij de weg.
Voor Uw aangezicht denk ik aan allen die mij lief en dierbaar zijn,
aan de medegevangenen en aan allen die in dit huis hun zware dienst verrichten.
Heer, ontferm U!
Zoals ook de psalm van vanochtend het zo mooi verwoordt: “Vervul ons in de morgen met uw liefde, laat ons van blijdschap juichen, al onze dagen”.
Ook Paulus en de gemeente in Filippi wisten dat we dit niet kunnen zonder God.
Mag zijn Geest ons nabij zijn en ons doen groeien in blijmoedige liefde.
Amen