Evangelische Roze Vieringen

Overdenking 'De gedachten zijn vrij'
(over creativiteit van mensen die wachten op vrijheid)
bij Psalm 104: 24-30

door Arjan Noordhoek

28 mei 2006

OVERDENKING

Psalm 104: 24-30
Zend uw adem en zij worden geschapen, zo geeft u de aarde een nieuw gelaat

Johannes 14: 8 t/m 17
U kent Hem (H.Geest) wel omdat Hij in u blijft en in u zal wonen

Handelingen 2: 1 t/m 4
Zij zagen iets wat op vuur leek; vlammen die zich boven ieder van hen verspreidden

Hoe vaker ik de bijbelpsalmen lees, hoe meer ik overeenkomsten zie met veel bajesgedichten. Die krijg ik in mijn dagelijks werk als pastoraal vertrouwenspersoon in de gevangenis toegestopt.’Hier, lees maar, dominee en u mag het gebruiken voor de kerk, op zondag ..’
Een gedicht uit de nood geboren is als een Davidspsalm, geschreven in een situatie van nood.

Een voorbeeld:
Slapen lukt niet en ik kijk uit mijn raam
Ik richt mijn blik naar de hemel  en roep Uw naam
En ik vraag aan U om mij te helpen
Want het bloeden van mijn hart is niet te stelpen

of deze:
En ik schreeuw met tranen in mijn ogen
Geef mij mijn ziel terug hij is van mij.
Maar het meer werd boos en donkerder dan ooit.
En met stil geruis zegt het mij:
Ik heb je ziel niet, die is van jou …en vrij.

Uit de eerste gevangenkampen in Duitsland komt het bekende lied: Die Gedanken sind frei … geboren in gevangenschap, geworden tot een lied dat blijvend is.
 
- Het lijkt alsof mensen die gevangen zijn en gedwongen moeten wachten zich bewuster worden van de werkelijke waarden die er in het leven zijn. En ze worden meer ‘volwassen’.

In de psalmen klinkt niet alleen een roep om gered te worden, vrij te worden, als van een slachtoffer die in zijn rol blijft steken. Er is ook een groeiend vertrouwen dat er een àndere hulp is dan die van mensen, een dragende kracht als van een vader of moeder. Een adres waar je rust en troost vindt, en zeker ook een zelfbewustzijn, een zelfvertrouwen, dat anderen doet beschamen en jaloers kan maken.
In Psalm 104 wordt gebeden om nieuwe adem, nieuwe geestkracht, die net als in den  beginne, zal scheppen en herscheppen, wat bij mensen uit de hand lijkt te lopen.

Als Jezus in het Johannes-evangelie zegt tegen Filippus, dat de Vader in Hem woont en dat ze allang in contact staan met die geestkracht, dan is het voor hen toen nauwelijks te vatten. De Geest van de Vader, die in alle mensen zou inwonen die Christusvolger willen zijn, die met Jezus te maken willen hebben!!
Maar pas later, als ze zich door God en mensen verlaten voelen en  50 dagen wachten in onzekerheid, dringt het inzicht, het doorzicht zich baan.
Het lijkt dus alsof ze eerst het lijden en gevangenschap moesten meemaken voordat de creatieve Geest ruimte en kans in hun leven kan krijgen!

Ja, ze waren gevangen, in hun angst, die leerlingen van Jezus, bang om gearresteerd te worden, bang om met hun geloof uit de kast te komen, óp te komen voor hun eigen ervaring met Jezus.
Ook wij lopen risico om ons stil te houden, bang voor de grote boze wereld. Angst is een slechte raadgever, en maakt dat je niet open staat voor het onverwachte vuur, de  warmte van Gods Geest.
Waar mensen elkaar niet erkennen of willen kennen, waar het eigen verlangen niet wordt gerespecteerd, daar kunnen mensen ‘doelloos en onvindbaar’ worden, (woorden van een lied van Huub Oosterhuis).
Wie wordt doodgezwegen, loopt gevaar zelf te gaan zwijgen, uit angst of uit schaamte, is niet meer herkenbaar als mens zoals hij bedoeld is:
 met een sprekende mond, soms zelfs vlammend enthousiast, gay, blij om wat en wie hij of zij is en mag zijn. Een mens met een opdracht, een doel, een bijdrage aan het samenleven van mensen.

Daarom noem ik het de paradox van de  vrijheid van gevangen mensen, hun gelovige creativiteit die ons vandaag, een week voor de Pinksterdag,  kan inspireren.
Juist in het dagelijks omgaan en bijstaan van gedetineerde mensen leer ik de kracht van  mensen kennen, en tegelijk ook  mijn eigen kracht. We gaan samen op zoek naar ruimte en naar geloof. Een zoektocht die ke heel goed als homosexueel samen met gedetineerden kunt maken.

Of je nu na een arrestatie mensen van je straat of familie niet meer onder ogen durft te komen of dat je na een keurig heterobestaan ervoor uitkomt van jongens te houden: eerdere vrienden haken af, je bestaan wordt nooit meer hetzelfde.
Maar juist die ervaring van ontkend te worden en uit de genade van mensen te vallen, maakt dat je op zoek gaat naar een diepere bestaanszekerheid, een dimensie die boven de erkenning van mensen uitgaat.
(Psalm 139 is in de bajes populair: Heer, u doorgrondt en kent mij, mijn zitten en mijn staan, en U kent mijn gedachten, mijn liggen en mijn gaan..)
Je gaat op zoek naar nieuwe zekerheid, een herstel van je zelfvertrouwen, een  nieuwe identiteit. We hebben het hier niet over een nieuw paspoort, een nieuwe naam met een foto na een plastisch-chirurgische ingreep. Was het maar zo eenvoudig…

Als recht en vrijheid worden ontzegd, worden wij ons bewuster van de waarde ervan. Onderdrukking en discriminatie gebeurt door mensen, maar in alle tijden zijn het ook ménsen geweest die opstonden, opstandig werden als hun vrijheid of die van anderen in het geding is.

In ons volkslied hoorden we het afgelopen 4 mei weer klinken :‘De tirannie verdrijven die mij mijn hart doorwondt’ Soms moet je overgaan tot een creatief en actief verzet, dan  kun je niet langer meer zwijgen! 
 
 Ik ben er blij mee dat één dezer dagen vanuit de kring van het justitie-geestelijken een protest aan de Minister van Justitie wordt afgegeven,  tegen het vasthouden van moeders met kinderen, op Hollandse detentieboten volgestouwd met vluchtelingen. Het roept beelden op van 60 jaar geleden, een foto waarvan we dachten dat het in Nederland niet meer bestond. 
      Maar er is zoveel meer tirannie die aan de kaak gesteld mag worden, die ons nationale hart verwondt, als we er geen proteststem aan geven en geen aanklacht maken van de klacht.
   
Tweede voorbeeld: in de zorgsector, waarin zoveel afhankelijke mensen zich een gevangene voelen, gaat het produkt-denken voort, mensen worden als nummer behandeld met een zorgdossier, door een ‘functionaris’ met zorgminuten, terwijl men schreeuwt om een mens die zich ontfermt, die de tijd neemt en een warm hart heeft.
   Warmhartigheid, dat leren toch de drie grote godsdiensten, joden, christenen en moslims: mededogen met wie om hulp roept. Zo heeft Hij, de Eeuwige, de Barmhartige door de eeuwen heen mensen geholpen, gered. Juist in die grote aandacht van zorgers en mantelzorgers  die tegen de waan van de dag in in de Liefde blijven geloven, en met Geestkracht het woord wilden omzetten in daad.
 Zo wordt door de Geest het gelaat van de aarde veranderd (psalm 104) …

Moeten we ook als christenen met die opstandige Geest van God ook niet alledaagse  leugens en de tirannie aan de kaak stellen, die soms een gevangenis worden en zich midden in onze vrijheid bevinden?
Enkele voorbeelden die mij persoonlijk nogal raken:
-Dat voor jezelf opkomen (als heilige slogan van deze tijd) niet zover mag gaan dat je als jongere in bus of tram niet meer opstaat voor een oudere.
-Dat de reclame liegt als ze tegen je zegt dat jouw waarde afhangt van je merk schoenen en het naamlabel wat in je kleding zit.
-Dat het niet waar is dat alle vluchtelingen alleen op geld uit zijn en dat onze economie stagneert door die buitenlanders.Het zou een erezaak kunnen zijn om vluchtelingen een plek in je land te geven…

Zalig ben je (zoals ik dat beleefd heb,) als je mensen, geestelijke mensen vindt, die jouw wereld weer met de geestelijke wereld, van God, de opgestane en opstandige Jezus in contact brengen. Dat is wat op Pinksteren gebeurd moet zijn, gevangen mensen als wij, gevangen in hun eigen angsten, werden aangesproken door een vlammend getuigenis over een God die Zélf zal doen wat wij soms niet  meer kunnen: opnieuw verbinding maken met God en medemensen.
Verbinden, dat kan ook letterlijk worden opgevat, als ‘wonden verbinden’ zoals dat in het bekende verhaal van de ‘warmhartige Samaritaan’ gebeurt. Wonden, die je oploopt als er niet geluisterd is naar de vragen, en als het verlangen, ook van je lichaam, ontkend wordt. Als herinneringen moeten worden weggestopt in plaats van gevierd, als de liefde waar je naar verlangt niet mag worden beleefd.

Dat is bij uitstek de functie van religie, het woord zegt het al: verbinden, opnieuw verband aanbrengen. Het christelijk verstaan van het leven is daarbij altijd dat het om een weg gaat, zowel omhoog, naar het verstand, als omlaag, naar je hart.
Een weg die een zoektocht is, een beweging die altijd doorgaat.

Pinksteren is bij uitstek het feest van het verbinden, waar de Vader, de Zoon en de Geest als dynamische pyramide compleet is geworden. Schepper, Verbinder en Verbinding maken ons weer compleet, geprezen is Zijn grote Naam!

‘Je mag zijn wie je bent’ als mens geliefd en verzoend, en …er mag na Pinksteren een volgende stap gemaakt worden.
Want religieus verbinden is ook het zoeken van een grotere eenheid die soms verloren is gegaan: dat is wat de Geest van God teweeg brengt, het gaat niet alleen om het individu, het gaat om de duizenden van de Pinksterdag, het gaat om de hele wereld die mag genezen van haar wonden!

Laten we danken dat er plekken zijn, ook kerken, waar homo’s inmiddels tot besturen en op leidinggevende posities zijn gekomen in kerk en politiek.
Het bestaat dus echt, dat het vechten voor je rechten ook bewustwording oproept, een nieuwe generatie met een eigen identiteit.
Maar de Geest van de Vader, de Schepper die vanaf het begin al zweefde over de oervloed, die biedt ons aan om te werken aan een veel grotere eenheid. Daarvoor is het nodig om te erkennen dat je als mens, als gelovige,  partij, deel bent van één wereld, dat je in dienst staat van een groter geheel.

De Geest van God laat ons zien, door wat Jezus in Gods naam liet zien en horen, (wat misschien heel moeilijk is om in te zien), dat er nog veel meer verbindingen zijn dan we wisten, dat er ook een eenheid is tussen wat jou aangedaan is en wat je anderen kunt gaan aandoen, dat daders óók slachtoffer zijn, en slachtoffers snel tot daders kunnen worden.
Dat zou ons een andere kijk kunnen geven op wat we homofobe mensen vinden of wat we ‘homo-onderdrukking’ noemen. Want wie is eigenlijk bang voor wie…

En als het echt om één wereld gaat moeten we ons ook de vraag stellen: wie zouden wij zijn zonder tegendruk, tegenslag, tegenwerking en tegenstroom…
Dat is een spirituele vraag, een van de vragen die Gods Geest ons stelt.
 
Het Geest van Pinksteren biedt ons aan om kritisch naar onszelf te kijken, om met nieuwe inzichten aan de slag te gaan, om als verwonde, maar ook genezen mensen anderen de weg te wijzen, om één te zijn als gelovigen en weer heel te worden als gemeente van Hem. Niet voor niets werd Jezus een Heliand, Heiland, heelmaker genoemd.

De Geest van Pinksteren helpt ons om juist in onze wereldse gevangenschappen  heel volwassen op leven en op toekomst te richten. Dat kan een mens die is vrijgemaakt, (!) mens, met vrije gedachten. Dat heeft hij geleerd van Vader, Zoon en Geest, die hem zelfbewust maakt.
Zo kan en moet geweld en onderdrukking door mensen ook door ménsen bestreden worden. In Gods naam en met Zijn hulp.

-Durven wij het aan om aan eenheid te werken in wat nu nog vaak verdeeld is in getto’s?  Het alternatief is vastzitten in de eigen groep, met eigen vijandsbeelden, waar we zelf ook niet blij of gelukkig van worden. Zou dat niet de betekenis kunnen zijn van die woorden ‘je vijand liefhebben’?

Het gaat hier vandaag om een spirituele beweging en universele inzichten, die tot een doen kunnen leiden, dat geluk brengt.
Zij vragen om eenheid in ons bestaan, om waardig en gelijkwaardig leven.
Zij vragen dat waar te maken aan álle betrokken partijen, voor onderdrukten en onderdrukkers, voor de gevangen en vrije mens, voor rijke en arme, voor christen en moslim, voor homo én hetero.

De Geest van God wil wonen in alle door God geschapen mensen, en vraagt ons om ons te verbinden met jan-en-alleman. Ook hij, ook zij is, net als wij opzoek zijn naar vrijheid en geestkracht, enthousiasme en bezieling.

Zo kunnen wij, als gevangen en toch vrije mensen in vuur en vlam raken over waar het in het leven om gaat: om bevrijd en liefhebbend te leven.

© 2006:Arjan Noordhoek/ERV, webmasters: Michael/Thom
De bijbeltekst is ontleend aan De Nieuwe Bijbelvertaling © 2004 / 2007 Nederlands Bijbelgenootschap