Evangelische Roze Vieringen

Met een knetterende brief verbannen

uit de serie De God van Nederland
in dagblad Trouw van 10 december 2005
door Marc van Dijk en Emiel Hakkenes

In een wekelijkse serie besteedt Trouw in woord en beeld aandacht aan het hedendaagse christendom. Hoe staat de (christelijke) God van Nederland ervoor? Aflevering 42: homo's in de protestantse kerken.
'Mijn vriend Kees bleek hiv-positief. Hij was oud-gereformeerd opgevoed en hij worstelde met de vraag: is dit de straf van God?"
Het is de laatste zondag van het kerkelijk jaar. In de Amsterdamse Keizersgrachtkerk houdt de Stichting Evangelische Charismatische Vieringen (ECV) haar maandelijkse 'roze viering'. De reformatorisch- evangelische diensten zijn al bijna vijftien jaar 'een plaats voor homoseksuele christenen om gezamenlijk ons geloof te beleven'.

Van alles komt hier", zegt vaste bezoeker Arjan Mitzer (44). "Rijk, arm, zelfbewuste yuppen en zielige homo's en lesbo's. Sommigen voelen zich in de reguliere kerken niet geaccepteerd. Maar een hand op een knie, dat is hier heel normaal."
Progressieve dominees als Ikon-radiopastor Alje Klamer begonnen in de jaren zestig al met gesprekskringen. In 1989 aanvaardde de Remonstrantse Broederschap als eerste kerkgenootschap ter wereld het kerkelijk homohuwelijk. Sinds 2001 kunnen homostellen ook in de grote Protestantse Kerk in Nederland (PKN) terecht voor een zegen., al zijn de opvattingen daarover sterk verdeeld; een evangelicale PKN-dominee noemde homoseksualiteit nog niet zo lang geleden pervers en diabolisch.
Maar in de rechtervleugel van de PKN en in de 'bijbelgetrouwe' kleine orthodox-protestantse kerken ligt homoseksualiteit nog altijd zeer gevoelig.
Zo steggelt de christelijke gereformeerde kerk van Zwolle al geruime tijd over de vraag of homo's aan het Avondmaal mogen deelnemen. Zo moest de christelijk-gereformeerde predikant dr. Bert Loonstra uit Emmeloord onlangs zijn boek 'Hij heeft een vriend' intrekken omdat er anders 'bloed zou vloeien'. En zo werd de Nederlands-gereformeerde predikant Ruard Ganzevoort uit Doorn in september ontslagen omdat hij samenwoont met een man.
Veel bezoekers van de roze vieringen in de Keizersgrachtkerk groeiden op in deze kringen.
Vandaag herdenken ze 'hen die we verloren aan de dood of het leven'. Enkelen vertellen hun persoonlijke verhaal. "Iedere zondag zei Kees: 'Ik ga even een stempel halen, voor in mijn paspoort voor de grote reis.' Vanochtend heb ik zijn naam op het herinneringsdoek geschreven. Ik heb genóten van deze man."

De liturgie is vrij en blij; hier wordt onderlinge verwantschap gevierd, en God is bij de ECV stukken ruimhartiger en liefdevoller dan Hij was in de jeugd van de meeste aanwezigen.
Fokke Antonides (51) weet zijn leven lang al dat hij homo is, maar wilde 'het' vanwege zijn gereformeerde opvoeding niet zijn. "Ik liep altijd voorop in onze gemeente, altijd maar laten zien hoezeer ik deugde."
Antonides heeft vijf kinderen, sinds twee jaar is hij uit de kast. Hij bezoekt de ECV met zijn vriend en zijn jongste dochter. Ze is dit weekend op bezoek, en nieuwsgierig naar haar vaders nieuwe kerk. Antonides bezocht voorheen een evangelische gemeente. Die reageerde aanvankelijk gematigd op zijn homoseksualiteit. "Maar na een maand brak de hel los, ik mocht niets meer. Twaalf jaar lang werd ik op handen gedragen, nu ben ik met een knetterende brief verbannen." Het ergste vindt Antonides het gedrag van gemeenteleden. "Je bestaat niet meer. Als ze me tegenkomen, kijken ze weg."
Homoseksualiteit en trouwe kerkgang kúnnen samengaan, meent Gerard (36, zijn achternaam laat hij liever achterwege). Hij is lid van een gereformeerde bondsgemeente in Putten. Homoseksualiteit is er not done. Misschien bén je het, vooruit, maar het dóen is uitgesloten.
"Toen ik mijn homo-gevoelens ontdekte", zegt Gerard, "dacht ik meteen: hoe kan ik het ooit in de kerk vertellen? Tien jaar heb ik me stilgehouden en geworsteld." Gerard besloot celibatair te blijven. "Deels uit angst, zo'n relatie kun je in Putten niet maken. Ik zou nooit een kerkelijk ambt kunnen vervullen, en uitgesloten worden van het Avondmaal. Dat heb ik er niet voor over."
Maar hij is gelukkig, zegt Gerard. Geen gehoor geven aan zijn gevoelens stemt overeen met zijn interpretatie van de Bijbel. "Een vriendschapsrelatie zou nog kunnen, maar ik ben bang dat we vérder zouden gaan. God vraagt mij alleen te leven."

Ook Johan Meijer (32), predikant van de protestantse gemeente (in wording) Adorp-Wetsinge-Sauwerd, in Groningen, heeft het celibaat overwogen. "Tot mijn partner in mijn leven kwam. Ik voelde: dit is de liefde die bij mij past, een geschenk dat ik uit Gods hand wil aanvaarden. We zijn tien jaar samen, onze relatie is kerkelijk ingezegend."
Meijer wilde alleen predikant zijn in een gemeente die een homostel in de pastorie aanvaardt én homorelaties inzegent. Drieënhalf jaar staat hij nu in zijn Groningse gemeente, het gaat 'bijzonder goed'. Al riep de komst van een homodominee vragen op. "Een aantal gezinnen is overgegaan naar een andere kerk. Relatief weinig, maar voor een dorpsgemeenschap is dat zorgelijk en indrukwekkend."
In zijn eerste maanden in de gemeente ging Meijer bij alle gezinnen op bezoek. "Om elkaar te leren kennen, openheid te geven over wie ik ben en hoe ik leef. Zaken in alle rust met elkaar bespreken lijkt mij de weg."

Voorgangster bij de ECV in de Keizersgrachtkerk is Anna van der Maas (34), PKN-dominee in het Friese Scharnegoutum. Haar gemeenteleden vinden het 'geen probleem' dat ze lesbisch is. Via haar vriendin belandde Van der Maas bij de ECV, en meteen had ze 'een thuisgevoel'. Eens per jaar preekt ze er, deze zondag uit psalm 139, 'U kent mijn zitten en mijn opstaan'. "Mensen zijn bang gemaakt met zo'n Big Brother- God", zegt Van der Maas in haar preek. "Maar deze tekst gaat over liefhebben, bemind zijn zoals je bent, homo of hetero."
"Ja, Gods liefde is er ook voor mij", zegt Gerard uit Putten. "Ik mag er zijn zoals ik ben." Maar God als schepper van homoseksualiteit – dat gelooft hij niet. "Het is iets van na de zondeval, net als jaloezie of woede."
In orthodoxe kring wordt homoseksualiteit soms gezien als een 'ziekte' waarvan je kunt genezen, al dan niet met 'hulp', bijvoorbeeld van de evangelische organisatie Different (tot voor kort bekend als Evangelische Hulp aan Homofielen - EHAH van de Stichting Tot Heil des Volks).

Fred Kwint (47), regelmatig bezoeker van de ECV, zei lange tijd tegen zichzelf dat hij 'genezen' was. Hij trouwde en kreeg drie kinderen, maar twee jaar geleden is hij gescheiden.
"Ik heb Different wel eens vergeleken met een terroristische organisatie", zegt Kwint. "Ze denken dat ze goede dingen doen, maar ze richten ongelofelijk veel schade aan." Negen jaar heeft hij 'met zichzelf geworsteld', uiteindelijk raakte hij tijdelijk in een psychose.
Kwints werk bij de – in reformatorische kring invloedrijke – Evangelische Omroep vormde een extra belemmering om open te zijn. "Ik was daar de eerste die uit de kast kwam. Ik dacht: ik verlies niet alleen mijn gezin, maar ook mijn baan." Het liep anders. "Ze wilden me niet kwijt en gingen het gesprek aan, hoe moeilijk dat ook was. "
Nog steeds staat Kwint 'middenin die omroep', als een van de weinigen out and proud. "Ik ben vaak van plan geweest weg te gaan, maar daar verander je niets mee. Ik wil dat ze hun beeld bijstellen."
Langzaam evolueert het ooit zo afwijzende afwijzende standpunt van de EO van resolute afwijzing naar een genuanceerdere visie op 'hen voor wie het vaak moeilijk is te ontdekken welke weg God met hen gaat'. Maar de omroep spreekt nog steeds van 'homofilie', niet van 'homoseksualiteit'. Kwint: "Als ik nu met collega's hierover spreek, noem ik ze consequent 'heterofielen'. Die cultuur verander je niet ineens, maar er zit beweging in."
De antihomohouding noemt Kwint 'het laatste icoon van rechtzinnigheid'. Orthodoxe gelovigen zijn bang 'werkelijk niets meer over te houden' als ze op dit punt water bij de wijn zouden doen. "Ik zeg: misschien houd je dan alleen de liefde van Christus over. Noem dat maar eens niets."
Kwint vindt het onbegrijpelijk dat de kerken niet openstaan voor nieuwe inzichten over homoseksualiteit. "Je kunt inmiddels bijna overal zeggen dat de wereld niet in zes dagen geschapen is, maar op dit vlak negeren ze de wetenschap."

In de Keizersgrachtkerk is het tijd voor gebed. De een bidt voor 'rust en duidelijkheid in mijn verlangen naar intimiteit en seksualiteit als alleengaande'. Een ander dankt voor 'mijn grote liefde die zoveel licht in mijn leven brengt'. Voorbede is er ook voor alle rooms-katholieke priesters die in onzekerheid leven over hun werk in de kerk.
"Ik denk dat homo's misschien betere pastors zijn dan hetero's", zegt Gerard uit Putten. "Ze hebben zelf een worsteling doorgemaakt. Daardoor kunnen zij zich beter in anderen verplaatsen." Dominee Johan Meijer. "Als je zelf zoiets hebt meegemaakt, kun je een goede gesprekspartner zijn. Openheid roept openheid op."
En heel misschien is de kerk soms homovriendelijker dan ze zich realiseert. "Morgen is het derde advent, Gaudete", zegt Meijer. "Vertaal dat maar eens in het Engels. Be gay." Bijbehorende liturgische kleur: roze.
Deze serie maakt deel uit van de tentoonstelling 'De God van Nederland', voorjaar 2006 te zien in het vernieuwde Museum Catharijneconvent te Utrecht.

© 2009 ERV, webmasters: Michael/Thom
dit artikel: © 2005 Dagblad Trouw